Elektroniczne plomby w Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej. Co oznaczają dla przewoźników z UE?

W Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej rozpoczął się drugi etap wdrażania systemu nawigacyjnych plomb. W transporcie drogowym obowiązek śledzenia objął zasadniczo wszystkie towary przewożone w procedurze tranzytu celnego, z wyjątkami określonymi przez Eurazjatycką Komisję Gospodarczą. Dla przewoźników z Polski oznacza to kolejne wymagania przy przejazdach przez Białoruś i dalej do Rosji lub innych państw EAEU.

#ad

Szeroki zakres monitoringu

Drugi etap stosowania systemu nawigacyjnych plomb rozpoczął się 31 lipca 2026 roku. W przypadku transportu drogowego obowiązek śledzenia objął wszystkie kategorie towarów przewożonych w ramach procedury tranzytu celnego, z wyjątkiem towarów, kategorii towarów oraz przypadków i warunków wskazanych przez EEC. Podstawą jest decyzja Rady EEC nr 71 z 9 lipca 2026 roku, która zastąpiła wcześniejszą decyzję nr 147 z 2023 roku.

Mechanizm dotyczy przede wszystkim przewozów odbywających się przez terytoria co najmniej dwóch państw EAEU. Przepisy obejmują jednak również określone przewozy rozpoczynające się poza terytorium EAEU i kończące się poza nim, a także transporty rozpoczynające się poza Unią i kończące w jednym z jej państw.

Dla polskich przewoźników szczególne znaczenie ma trasa przez Białoruś do Rosji. W takim przypadku transport jest objęty systemem EAEU. Jednocześnie Białoruś posiada własne przepisy dotyczące nawigacyjnych plomb. Od kilku lat wymagają one stosowania urządzeń m.in. przy wwozie towarów samochodami z Polski, Litwy i Łotwy. Oznacza to, że również przewóz z Polski zakończony w Białorusi może podlegać obowiązkowi plomby na podstawie przepisów krajowych tego państwa.

TIR nie oznacza automatycznego zwolnienia

Zmienił się także katalog wyjątków od stosowania nawigacyjnych plomb. Decyzja Rady EEC nr 71 z 9 lipca 2026 roku zastąpiła wcześniejszą decyzję nr 147. W praktyce oznacza to, że przewoźnicy nie powinni zakładać, iż zastosowanie karnetu TIR samo w sobie automatycznie zwalnia ich z obowiązku użycia elektronicznej plomby. Wcześniejsze przepisy przewidywały wyjątek dla przewozów wykonywanych pod osłoną karnetu TIR, ale z istotnymi ograniczeniami, w szczególności dotyczącymi Białorusi.

Nowe przepisy przewidują natomiast inne wyłączenia. Jedno z nich dotyczy przewozów, w których na całej trasie zarówno deklarantem, jak i przewoźnikiem jest upoważniony przedsiębiorca gospodarczy, a pojazd jest zarejestrowany w państwie EAEU. To rozwiązanie obowiązuje do 31 grudnia 2027 roku.

Za organizację systemu odpowiadają krajowi operatorzy. W Rosji jest to Centrum Rozwoju Platform Cyfrowych, natomiast w Białorusi funkcję tę pełni RUP „BelTamożService”. Przewoźnik musi wcześniej zarejestrować się w systemie operatora, utworzyć przewóz i przejść procedurę związaną z aktywacją oraz późniejszym zdjęciem urządzenia.

Zdarzenia niestandardowe

Elektroniczna plomba wykorzystuje technologie nawigacji satelitarnej i przekazuje informacje dotyczące monitorowanego transportu. System rejestruje m.in. położenie pojazdu, prędkość, stan baterii oraz zdarzenia związane z naruszeniem plomby. Za sytuację niestandardową uznawane jest m.in. odchylenie od wyznaczonej trasy o ponad 50 km, spadek poziomu baterii poniżej 15 proc. oraz brak przekazywania danych przez dwa kolejne okresy komunikacji.

Według danych przedstawionych przez Eurazjatycką Komisję Gospodarczą do końca maja 2026 roku z wykorzystaniem elektronicznych plomb zrealizowano już ponad 40 tys. przewozów. Według EEC czas prowadzenia kontroli celnej skrócił się dzięki systemowi o 15–20 proc.

Zwiększenie kosztów przewozu

Dla administracji oznacza to możliwość bieżącego monitorowania transportu i szybszego reagowania na nieprawidłowości. Dla przewoźników dochodzą natomiast koszty korzystania z usług operatorów, konieczność wcześniejszej rejestracji i przekazywania danych oraz dodatkowe procedury związane z założeniem i zdjęciem urządzenia. Według rosyjskiego operatora w początkowym okresie stosowanie nawigacyjnych plomb zwiększało średni koszt przewozu o około 2–4 proc.

Dla firm z UE oznacza to przede wszystkim konieczność dokładnego sprawdzania wymogów przed wjazdem do EAEU. Szczególne znaczenie ma to na trasach przez Białoruś do Rosji, gdzie unijni przewoźnicy mogą zetknąć się jednocześnie z wymogami wynikającymi z przepisów EAEU oraz z dodatkowymi regulacjami krajowymi Białorusi.